3. Nukissiorfiit pisortaqarfinnut innaallagiamik kissamillu pilersuinera

Nukissiorfiit innaallagiamik, imermik aamma kissamik Kalaallit Nunaanni piler­suisuupput. Mittarfeqarfiilli Narsarsuarmi aamma Kangerlussuarmi pilersuineq 2022 ilanngullug ingerlappaat mittarfeqarfinnilu Qaarsumi, Kulusummi aamma Nerlerit Inaanni pilersuineq suli ingerlappaat.

 

3.1 Innaallagiamik tunisassiorneq

2024-mi Nukissiorfiit innaallagiamik 2.124 TJ-mik tunisassiorput. 2023-mut sa­nilliullugu tamanna 1,1 pct.-imik annertuneruvoq. Narsarsuarmi Kangerlussuar­milu 2023 allarnerfigalugu Nukissiorfiit innaallagiamik kiassamillu pilersuisun­ngorput.

 

Nunaqarfinni innaallagissiorfiit aamma illoqarfinni kiassaateqarfiit innaal­lagiamik tunisassiortarput gasolia atorlugu, taamaattumillu taakku oliamik ingerlasutut naatsorsuutigineqarput.

 

Imeq atorlugu nukissiorfinni sapusiaq atorlugu imermik katersaq imermik nioq­qutissiornermut naqitsineq angisooq atorlugu kaavittorsuinut kuutsinneqar­tarpoq. Kaavittorsuit, ermup sarfarneranik ingerlatinneqartut generatorinut innaallagiamik tunisassiortunut atapput.

 

2024-mi nunaqarfinnit innaallagissiorfinni 109 TJ tunisassiarineqarpoq, illo­qarfiit kiassaateqarfiini 262 TJ imermillu nukissiorfinnit 1.754 TJ tunisassia­rineqarluni. 2009-miilli olia atorlugu tunisassiorneq appariartorsimavoq imeq atorlugu nukissiuutinik atuineq annertusisimanera pissutaalluni. 2008-mi Utoq­qarmiut Kangerluarsunnguani imermik nukissiuutip allineqarnerata kingorna imermik nukissiorneq annertusivoq aamma 2010-mi Sisimiuni 2012-imilu Ilulissani nutaanik imeq atorlugu nukissiorfeqalernera, oliamik atuinerup annikillineranut pissutaaqataapput.

 

Titartagaq 5. Innaallagiamik tunisassiorneq, tunisassiornermi atorneqartunut immikkoortillugit

Najoqqutaq: Nukissiorfiit

 

2024-mi innaallagiamik tunisassiornerup 17,5 pct.-ia, 371 TJ, gasolia atorlugu tunisassiarineqarsimavoq. Imeq atorlugu innaallagiamik tunisassiorneq tuni­sassiornerup 82,5 pct.-ianik annertussuseqarpoq. 2023-mi imeq atorlugu in­naallagiamik 1.754 TJ-usimavoq, 2023-mut sanilliullugu 1,4 pct.-imik annertunerusimalluni.

 

Titartagaq 6. Innaallagiamik tunisassiorneq, ikummatissanut atorneqartunut immikkoortillugit

Najoqqutaq: Nukissiorfiit

 

1990-ikkut aallartinneranni innaallagiamik tunisassiornermik gasolia atorne­qarnerpaajusimavoq. 1993-imi imeq atorlugu nukissiuuteqalernissaa tikillugu 100 pct.-imik gasolia atorlugu Nukissiorfiit innaallagiamik tunisassiortar­simapput.

 

Imeq atorlugu nukissiuuteqalernerup kingorna imeq atorlugu innaallagiaq annertusiartuinnarsimavoq, tassunga tunngatillugu titartagaq 7 takuuk. 2024-mi ikummatissanik atuinermit Nukissiorfiit innaallagiamik imeq atorlugu tunisassiornerat 62,9 pct.-iusimavoq.

 

Titartagaq 7. Innaallagiamik pilersuinermut ikummatissanik atuineq

Najoqqutaq: Nukissiorfiit

 

2024-mi Nukissiorfiit innaallagiaq qullernut, nukissiuutinut aamma kissamut sarfatortunut, namminerlu nukissiornerminnut atugaat ilanngullugu innaal­lagiaq 1.408 TJ-usimavoq. Taakkunannga Nukissiorfiit atorsimasaat 71 TJ-uvoq, 889 TJ qullernut aamma nukissiuutinut atuisunut ingerlasimalluni. Innaallagiaq atorlugu kissamut atorneqarsimasoq tamakkerlugu 448 TJ-uvoq, taakkunannga innaallagiatortumut kissamut qaminneqarsinnaasumut 242 TJ aamma kiassar­nermut innaallagiatortumut ataavartumut 207 TJ atorneqarsimapput.

 

Titartagaq 8. Nukissiorfiit innaallagiaq tunisaat namminneq atorsimasaat ilanngullugu

Malugiuk: 2004-mit 2010-mut Nukissiorfiit nammineq atugai missingersuutaapput, ilaatigut amigartunik paasissutissanik peqarneq pissutaalluni.

Najoqqutaq: Nukissiorfiit

 

Nukissiorfiiit innaallagiamik tunisassiaanut paasissutissat tabel 2-mi takune­qarsinnaapput. Tassani takuneqarsinnaasut ilagivaat; ikummatissat atorneqar­nerat, Nukissiorfiit tunisassiornermut namminneerlutik atugaat allallu.

 

Tabel 2. Nukissiorfiit innaallagialiornerat aamma innaallagiamik pilersuinerat

 

2020

2021

2022

2023

2024

 

TJ

Innaallagiamik pilersuinermut ikummatissanik atuineq

 

 

 

 

 

Ikummatissanik atuineq katillugu....................

2.418

2.492

2.576

2.765

2.787

Gasolia ...........................................

868

935

896

1.035

1.033

Imermit nukissiorneq ................................

1.550

1.557

1.680

1.729

1.754

Innaallagiamik tunisassiorneq, ikummatissanut atorneqartunut immikkoortillugit

 

 

 

 

 

Innaallagiamik tunisassiorneq tamakkerlugu (brutto)  ...

1.889

1.918

2.030

2.101

2.124

Gasolia ...........................................

339

361

350

372

371

Imermit nukissiorneq ................................

1.550

1.557

1.680

1.729

1.754

Innaallagiamik tunisassiorneq, pilersuivinnut immikkoortillugit

 

 

 

 

 

Innaallagiamik tunisassiorneq tamakkerlugu (brutto)...

1.889

1.918

2.030

2.101

2.124

Nunaqarfinni innaallagissiorfiit .........................

94

106

94

119

109

Illoqarfinni kissamik pilersuiviit .........................

245

255

257

253

262

Imermik nukissiorfeqarneq ............................

1.550

1.557

1.680

1.729

1.754

Nukissiuutiliornermi atuineq........................

68

60

64

102

71

Nunaqarfinni innaallagissiorfiit .........................

17

15

14

17

17

Illoqarfinni nukissiorfiit kiassaateqarfiusut ................

51

45

50

85

54

Innaallagiamik tunisassiorneq tamakkerlugu (netto)....

1.822

1.859

1.966

1.999

2.053

Nuussinermi atuineq1   ...............................

362

486

317

250

458

Siaruarterinermi il.il. aannaasat 2   ......................

222

143

364

425

258

Innaallagiamik atuineq.............................

1.238

1.230

1.285

1.324

1.338

 

 

 

 

 

 

Nukissiorfiit nioqqutaat tamakkerlugit namminneq atugaat ilanngullugit......................................

1.305

1.290

1.349

1.426

1.408

Namminneq atugaat .................................

68

60

64

102

71

Qullernut nukissiuutiniillu nioqqutaat ....................

821

819

847

879

889

Innaallagiaq atorlugu nioqqutaat .......................

417

411

439

445

448

Nassuiaat: 1) ungasianit kissamik tunisassiornermi innaallagiamik imermit nukissiuutineersunit atuineq. 2) Tunisassiornerup aamma atuinerup annertussusaata assigiinngissutaa.

Najoqqutaq: Nukissiorfiit

 

3.2 Ungasianit kiassarnermik tunisassiorneq

Ungasianit kissaq imermut kissartumut aqqut ruujori oqorsarluagaq atorlugu siaruarterneqartarpoq. Ungasianit kissaq kiassaateqarfinniit, nukissiorfinniit kiassaateqarfiusuniit imalluunniit eqqakkanit ikuallaavinniit tunisassiarine­qartarpoq. 2024-mi kissamik tunisassiorneq tamarmiusoq 1.132 TJ-usimavoq, 2023-mut sanilliullugu 4,0 pct.-imik annertusisimalluni. 2004-mut sanilliullugu ungasianit kiassarnermik tunisassiorneq 32,3 pct.-imik annertusisimavoq.

 

Titartagaq 9. Ungasianit kiassarnermik tunisassiorneq, pilersuiffiusunut immikkoortillugit

Malugiuk: Ungasianit kissamik tunisassiorneq oliamik kiassaateqarfinnut aamma kissamik nukissiorfinnut, innaallagissiorfinnit sinnikunit, eqqakkanit aamma ikuallaavinnut kiassarnermut atuiffiusarpoq. Taakku saniatigut imeq atorlugu nukissiorfinnut elektrokedlinut oliamik atuisoqartarpoq. 2004-miit 2008-mut Nukissiorfinnit ungasissumit kissamik tunisassiorneq pillugu paasissutissanik amigartunik pissarsisimaneq pissutigalugu missingersuusiortoqarpoq 16-18 pct.-imik annaasaqartarneq tunngavigalugu suliarineqartumik, 2009-miit 2013-imut taamatut annaasaqartoqarsimanera tunngavigineqarluni. 

 

Ungasianit kissamik tunisassiorneq annerpaaq 2024-mi 1.060 TJ-ulluni nukis­siorfinnit kiassaateqarfiusunit pisimavoq, kissamik tunisassiornerup 93,6 pct.-erisimallugu. Sinneruttut 6,4 pct.-iusut kisitsisinngorlugit 72 TJ-sut ikuallaa­vinniit tunisassiarineqarsimapput.

 

2024-mi ungasianit kissamik tunisassiornermi 461 Tj-usunit ikummatissanit atorneqartunit kiassaateqarfinnit aamma nukissiorfinnit kiassaateqarfiusunit gasolia atorlugu pisimapput. 72 TJ eqqakkanik ikuallaavinniit ungasianiit kis­samik pilersuinermeerpoq. Imermillu nukissiuutit 599 TJ-mik annertussu­seqartumik ungasianiit kissamik tunisassiorsimallutik.

 

Titartagaq 10. Ungasianit kiassarnermik tunisassiorneq, ikummatissanut atorneqartunut immikkoortillugit

Najoqqutaq: Nukissiorfiit

 

2024-mi Nukissiorfiit ungasianiit kissamik 1.132 TJ-mik tunisassiorsimapput. Ungasianit kissaq tunisassiariniarlugu atortunut 937 TJ atorneqarsimapput. Tunisassiap inerneranit tunisassiornermi atortukkat mikinerusinnaapput. Un­gasianit kiassanermut, innaallagiamik tunisassiornermi kissaq sinneqartoorut, atorneqartarneranut tamanna pissutaavoq.

 

Silami kissaq apeqqutaatillugu ungasianit kissaq atorneqartarpoq. Eqqakkat atorlugit kissaq tunisassiarineqartoq aallaakkaalluni 85-110 TJ-uvoq, kom­munillu ikuallaaviinit kissaq Nukissiorfinnit tiguneqartarluni. Olia aamma imeq atorlugu tunisassiaq ukiumiit ukiumut allanngorarnerusarpoq, tamanna titar­takkami 11-mi takuneqarsinnaavoq.

 

Titartagaq 11. Ungasianit kiassarnermik tunisassiornermi ikummatissanik atuineq

Najoqqutaq: Nukissiorfiit

 

Imeq atorlugu nukissiuutinit ungasianit kissamik pilersuineq taamaallaat imeq atorlugu illoqarfinni innaallagissiorfeqartunit pissarsiarineqartarpoq ukunani; Qaqortoq, Nuuk, Sisimiut aamma Ilulissat, innaallagiarli imeq atorlugu nukis­siorfinnit pissarsiarineqarsinnaasoq, kissamut pilersuinermut apeqqutaasar­poq. Piffissap ilaanni imermit nukissiuutit annikillisinnaasarput, taamaaligaan­gatalu ungasianit kissaq olia atorlugu pilersuisoqalertarpoq. Sumiiffinni allani ungasianit kissamik tunisassiorneq taamaallaat nunap iluanit ikummatissanit, eqqakkat imaluunniit gasolia atorlugu pisarpoq. Nukissiorfiit Narsami aamma Tasiilami imeq atorlugu nukissiorfeqartuni, ungasianiit kissamik imeq atorlugu nukissiorfinneersunit akigisaqarneq ajorput.

 

Nukissiorfiit ungasianiit kissamik tunisassiornerat, ikummatissanik atuineq, ikummatissat tunisassiornermi atorneqartut allallu tabelimi 3-mi takuneqar­sinnaapput.

 

Tabel 3. Nukissiorfiit ungasianit kiassarnermik pilersuinera

 

2020

2021

2022

2023

2024

 

TJ

Ungasianit kiassarnermik pilersuinermut ikummatissanik atuineq

Ikummatissanik atuineq katillugu  .......

844

830

862

904

937

Gasolia  ..............................

268

220

221

229

266

Kissaq eqqakkanit pisoq  ................

103

102

88

76

72

Imermit nukissiorneq  ...................

473

508

553

598

599

Ungasianit kiassarnermik pilersuinermut ikummatissanut atorneqartunut agguarlugit

Tunisassiorneq tamakkerlugu (brutto)  ...

1.039

958

1.061

1.089

1.132

Gasolia  ..............................

463

348

421

414

461

Eqqakkat ikuallanneranniit kissaq  .........

103

102

88

76

72

Imermit nukissiorneq  ...................

473

508

553

598

599

Ungasianiit kissamik tunisassiorneq pilersuivinnut immikkoortillugit

Tunisassiorneq tamakkerlugu (brutto)....

1.039

958

1.061

1.089

1.132

Illoqarfinni kissamik pilersuiviit  ............

936

856

974

1.012

1.060

Ikuallaaviit  ............................

103

102

88

76

72

Nukissiuutiliornermi atuineq  ...........

6

5

6

5

6

Tunisassiorneq tamakkerlugu (netto)....

1.033

952

1.056

1.083

1.127

Siaruarterinermi il.il. aannaasat 1   ..........

241

210

242

253

269

Nuna tamakkerlugu ungasianiit kissamik atuineq   .............................

792

742

814

830

857

 

 

 

 

 

 

Nukissiorfiit nioqqutaat tamakkerlugit
namminneq atugaat ilanngullugit.........

798

747

820

836

863

Nukissiorfiit namminneq atugaat  ..........

6

5

6

5

6

Ungasianit kissatut atorneqartussaq .......

792

742

814

830

857

Nassuiaat: 1) tunisassiornermi ilanngaatissat ilanngaatigereerlugit aamma atuinermi assigiinngissut

Najoqqutaq: Nukissiorfiit

 

3.3. Pisortaqarfinnut kissamik tunisassiorneq tamakkerlugu

Nukissiorfinnit pisortatigoortumik kissamik pilersuineq ungasianit kissamik aamma innaallagiaq atorlugu kissamik pilersuinervoq. Taamaattumik kapitali una naggaserniartarput pisortatigoortumik innaallagiamik aamma kissamik Nukissiorfimmit tunisinermik. Tunisat tassaapput ungasianit kissaq aamma innaallagiaq atorlugu kissaq. Kissamik tunisassiorneq tamakkerlugu aamma silap pissusaa tunngavigalugu ukiumut silamut nalinginnaasumut  atuiffiusumi iluarsiissutit ilanngunneqarputtaaq.

 

Ukiumi silap kissarnera apeqqutaalluni kissaq pisariaqartinneqartarpoq, taa­matullu tunisassiorneq silap pissusaanit aalajangerneqartarluni. Nalinginnaa­sumik sila kiassimatillugu annikinnerusumik kissamik tunisassiortoqartarpoq, ukiumi sila nillersimatillugu annertunerusumik kissamik tunisassiortoqartar­toq. Nukissiorfiit ungasianit aamma innaallagiaq atorlugu kissamik tunisassi­ortarput. Kissaq tunisassiarineqartoq marlunnut immikkoortinneqartarpoq ukununnga: kiassarneq innaallagiatortoq ataavartoq aamma kiassarneq innaal­lagiatortoq qaminneqarsinnaasoq. Kiassarnermi innaallagiatortumi ataavartu­mi Nukissiorfiit kiassaanissamik pisussaatitaaffeqarput, kiassarnermi innaalla­giatortumi qaminneqarsinnaasumi kissamik pilersuinerup unittoornerani nam­mineq kiassarsinnaanermik periarfissaqartut.

 

Titartakkami ataaniittumi takuneqarsinnaavoq Nukissiorfiit kissamik tunisas­siornerat tamakkiisoq aamma silap pissusaa tunngavigalugu iluarsakkamik kissamik tunisassiorneq.

 

Titartagaq 12. Kissamik tunisassiorneq aamma silap pissusaa tunngavigalugu iluarsisamik kissamik tunisassiorneq

Najoqqutaq: Nukissiorfiit (Kissamik tunisassiorneq) aamma Naatsorsueqqissaartarfik (silap pissusaa tunngavigalugu iluarsisamik kissamik tunisassiorneq)

 

2024-mi ungasianit aamma innaallagiaq atorlugu kissaq tunisaat 1.311 TJ-uvoq, tassunga ilaapput Nukissiorfiit namminneerlutik atugaat. Nukissiorfiit nammin­neerlutik 6 TJ atorsimavaat, 857 TJ-llu kissaq ungasianeersoq atuisunut inger­latinneqarsimavoq. Innaallagiaq atorlugu kissaq 448 TJ-usimavoq, 242 TJ kias­sarnermut innaallagiatortumut qaminneqarsinnaasumut atorneqarsimasoq 207 TJ kiassarnermut innaallagiatortumut ataavartumut atorneqarsimavoq.

 

Titartagaq 13. Nukissiorfiit kissamik tunisinerat, namminneerlutik atorsimasaat ilanngullugu

Najoqqutaq: Nukissiorfiit